گشت و گذار در قلعه بیاضه یزد


ماندانا شهدادیان

ماندانا شهدادیان

قلعه بیاضه:

استان یزد در مرکز ایران قرار گرفته است, این استان از شمال و غرب به استان اصفهان، از شمال شرقی به استان خراسان، از جنوب غربی به استان فارس و از جنوب شرقی به استان کرمان محدود می شود و به دلیل دور بودنش از سرحدات مرزی ایران، در طول تاریخ از بحران ها و فشارهای فرهنگی و نژادی مصون مانده است. استان یزد در حدود ۷۲۱۵۶ کیلومتر مربع وسعت دارد که تقریباً ۴.۳۷ درصد از وسعت کل خاک کشور را در بر می گیرد.


این منطقه جلوه‌هايي‌ از باشكوه‌ترين‌ و بی نظیرترین ميراث‌ فرهنگي‌ و تمدن‌ كهن‌ ادوار مختلف‌ تاريخي‌ ايران‌ را در خود جاي‌ داده‌ است‌. تاريخ‌ سكونت‌ انسان‌ در اين‌ خطه‌ از هزاره‌ سوم‌ پيش‌ از ميلاد فراتر رفته‌ است‌، به‌ طوري‌ كه‌ در عهد پيشداديان‌ طوايف‌ در حال‌ كوچ‌ از بلخ‌ به‌ پارس‌، اين‌ سرزمين‌ را يزدان‌، ناميدند و از آن‌ زمان‌ به‌ بعد يزد محل‌ عبادت‌ شد .یزد به معنای پاک و مقدس و یزدگرد به معنی داده خدایی است. شهر یزد را دارالعباده می نامیدند. اهمیت دینی این شهر تا پیش از اسلام به حدی بود که از اطراف و سایر نواحی به ویژه در ایام بهار برای عبادت به این مکان سفر می کردند. دره‌های‌ سرسبز و مناطق‌ ییلاقی‌، چشمه‌ ها، ارتفاعات‌ و قله‌ها، غارها، حیات‌وحش‌ و شکارگاه‌ها و به ‌ویژه‌ جاذبه‌های‌ كویری‌ از خصوصیات‌ جالب‌توجه‌ طبیعت‌ یزد است‌ كه‌ برخی‌ از آن‌ها جزء تفرجگاه‌های‌ مهم مردم‌ استان‌ به‌ شمار می‌آید.

قلعه یا ارگ بیاضه، قلعه‌ای قدیمی است که در ۵۳ کیلومتری خور و بیابانک از توابع شهرستان نائین در روستای بیاضه قرار دارد. زمین روستا شبیه مناطق برفی سفیدرنگ است.

این سفیدی حاصل از نمک، به عقیده کارشناسان میراث فرهنگی دلیل نام گذاری «بیاضه» بوده ، زیرا بیاض در عربی به معنی سفید است. قلعه قدمتی حدود سه هزار سال دارد، این بنای سا‌سانی هم مانند دیگر دژها کاربری مسکونی و دفاعی داشته که در دو طبقه روی زمین و دو طبقه زیر زمین ساخته شده است، راهروهایی پیچ در پیچ، اتاق های کوچک بسیار و چاه های عمیق از ویزگی هاست. این دژ با چنان هوشمندی و زکاوت و ظرافتی ساخته شده است که جا به جایی و تهویه هوا حتی در طبقات زیرین هم بسیار مناسب است. خندقی به عمق ۷ تا ۱۳ متر و چهار برج بلند برای دیده بانی در اطراف دژ (تا دیده بان ها بتوانند از دور حمله اشرار و راهزن ها را ببینند و به مردم خبر بدهند) این قعله را تسخیر ناپذیر و مستحکم نموده است. در دژ بیاضه، صدها اتاق وجود دارد که به صورت دالان ساخته شده است. بعضی از اتاق ها یک متری هستند و بعضی دو متری و تعداد کمی از اتاق ها هم ۶ متری. حدود ۷۰۰ اتاق را در این دژ وجود داشته و روزگاری این اتاق ها محل زندگی ۲۵۰۰ نفر در موقعیت های بحرانی مثل حمله راهزنان بوده اند. قلعه باستانی بیاضه که در دوره اسماعیلیان یکی از پایگاه های طرفداران حسن صباح بود، نمونه ای از دژهای مناطق کویری و مجموعه ای خشتی است. از تجهیزات داخل قلعه می توان به چاه‌های متعدد، کانال داخلی خندق، آسیاب‌های دستی و سه میدانگاه اشاره کرد.




وسایل درون این دژ قدمتی بیش از یک قرن دارند، اینجا پر است از کوزه و الک هایی از روده گوسفند و ابزارهای فرشبافی و رنگرزی....




ناصر خسرو در سفرنامه خود به بیاضه و این قلعه تاریخی اشاره کرده است و نوشته: در بیاضه قلعه‌ای قدیمی است که نسبت به قلعه‌های دیگر شگفتی بسیاری دارد و شگفتی آن از این جهت است که چند طبقه است ۲ طبقه زیرزمین و ۲ طبقه روی آن قرار دارد.

در هجوم نایب حسین کاشی (سر دسته غارتگران کاشان) و قشون او به مناطق مختلف کویر در ۱۳۲۸- ۱۳۲۷ هجری قمری تمام قلعه های منطقه از نائین تا طبس سقوط کرد ولی مهاجمان با وجود به توپ بستن قلعه بیاضه از تسخیر آن عاجز ماندند. ماشاءالله خان پسر نایب حسین با اصرار بر ماندن نیروهایش در منطقه تا تسخیر آخرین دژ کویر در نامه‌ای تهدیدآمیز خواستار تسلیم روستاییان شد ولی آنان به پشتوانه استحکامات موجود و آمادگی دفاعی و موقعیت قلعه با این شعر به وی پاسخ دادند:

یا ما سر خصم بکوبیم به سنگ یا او سر ما به دار سازد آونگ

القصه در این سراچه پرنیرنگ یک کشته به نام، به که صد زنده به ننگ


و در پایان نیز مهاجمان در برابر پایداری قلعه نشینان مجبور به ترک منطقه شدند.




اگر در سایه درخت بید زیبای كنار قلعه، لحظه ای بیاسایی شاید صدای آرام و گوش نواز آب را كه روزی مسیر قلعه را دور می زده بشنوی و یا صدای شیهه اسب سربازان نایب حسین كاشی را دریابی در حالی كه پس از چهار ماه محاصره قلعه، بدون كمترین توفیق در تاراج اموال مردم، روستای بیاضه را ترك می كنند.

اینجا صدای مردمی شنیده می شود که با حمله دزدان، هراسان به قلعه پناه می برند و پس از رفتن دزدان ناله زنجیر و چرخ دنده، درب قلعه را آرام بر روی خندق می اندازد و پلی می سازد برای جریان دوباره زندگی......

افسوس که درب قلعه در گذر زمان از بین رفته است و جز سکوت به گوش نمی رسد.

از همین نویسنده مطالعه کنید : ارگ راین

محکوم به زندگی

وودی آلن

با صدای طوفان مهردادیان




#pelak52

#پلاک۵۲ #قلعهـبیاضه


PELAK52 Media and Advertising Inc.

Vancouver : 586 Silverdale Pl, North Vancouver, BC V7N 2Z5

(778)682 6253 (778)929 5362

Toronto :15 Carousel Crescent ,RichmondHill, ON, L4E 3X7

(416) 875-8543

  • Instagram
  • Facebook
  • Twitter
  • LinkedIn - Grey Circle