بهشتی دیدنی در دل بافت قدیمی عودلاجان

یکی از محلاتی که از دوران صفوی درون حصار طهماسبی تا کنون در قلب شهر تهران قرار دارد محله­ ی “عودلاجان” یا “اودلاجان” است. محله­ ای که در ابتدا از مناطق اعیان نشین تهران به حساب می­ آمد و به واسطه­ ی همسایگی با ارگ همایونی و بازار همیشه مورد توجه اعیان و اشراف قرار داشت. به عبارت دیگر می­توان گفت تعداد زیادی از خاندان­ های سرشناس تهران، وکلا و وزرا همگی برآمده از خانواده­ هایی ساکن در این محله بودند.

تا پیش از دوران قاجار اکثریت جمعیت ساکن در عودلاجان را کلیمیان علی­ الخصوص تجار کلیمی تشکیل می­دادند و همین بر آبادی محله تاثیری دو چندان می ­گذاشت. بیشتر دکان ­های این محله را تجار کلیمی اداره می­ کردند. بر اساس آمار و نشانه­ های به جای مانده می­توان گفت در عودلاجان ما شاهد همنشینی و همسایگی کلیمیان، زرتشتیان، مسیحیان و مسلمانان بوده­ ایم.

خانه اردیبهشت عودلاجان بهشتی دیدنی در دل بافت قدیمی عودلاجان

گذرهای عودلاجان

گذر باغ نظام‌الدوله، گذر حمام نواب، گذر امامزاده یحیی، گذر شتر گلو، گذر در مدرسه، گذر مسجد حوض و کوچه‌های نظام العلما، سردار، سپهدار، شاه بیاتی، معین‌الملک، حاجی علی، آقا موسی تاجر، میرزا آقاجان، خدابنده‌لو، حاجی آقا بابا، آقا محمد محمود، سهراب خان، نقاره‌‌ چی‌ها، هادی خان و محمدخان امیر تومان از جمله گذرها و کوچه‌های عودلاجان بودند که هنوز هم رد و نشانی از برخی از آن­ها به جای مانده.

عودلاجان پر بود از باغ­های وسیع و اعیان نشین. یکی از مهم­ترین این باغ­ها، زمینی بود در شمال غرب پامنار که در زمان فتح علی شاه به روس­ها واگذار شد. روس­ها نیز با حفر چاه­ هایی عمیق در آن بر سرسبزی و رونق آن افزودند و هنوز هم یکی از معدود باغ­های به جای مانده­ ی آن حوالی­ست و همچنان در اختیار دولت روسیه قرار دارد که در ابتدای ورود از خیابان امیرکبیر به خیابان پامنار جلب توجه می­کند.

گذری سنگ فرش شده که عابر را ناگهان از سرسام و شلوغی خیابان امیرکبیر به آرامشی نسبی فرا می­خواند. هنوز هم می­ شود در آن رد و نشانی از منش­ و آداب و رسوم اهالی قدیمی تهران را دید. مردمی که همدیگر را می­شناسند و با محله شان چندان بیگانه نیستند.

اما چیزی که خیلی بیشتر جلب توجه می­کند و حتی شاید بهترین توصیف باشد تمام “نیست” های بزرگی­ست که با ورود به کوچه­ ها خودنمایی می­کنند.

ساختمان­ هایی با عمر بیش از صدسال که هرکدام به شکلی رها شدند، تخریب شدند یا به بیغوله­ ای برای معتادان بدل شدند. زمینی بزرگ که در انتهایش دیواری مقرنس کاری شده جلب توجه می­کند. می­گویند روزگاری به باغ “بلور” شهرت داشته و تا همین بیست سال پیش نیز به شکلی نیمه مخروبه محل تجمع معتادان بوده و به همین دلیل ظاهرا آن را تخریب می­کنند تا به این تجمعات پایان دهند!

 

عودلاجان در لوکیشن فیلم­ ها و سریال­ های معروف

در چند سال اخیر اما چندی از این عمارت­ های عودلاجان به واسطه­ ی آنکه لوکیشن فیلم­ ها و سریال­ های معروف بودند، تا حدودی شناخته شدند و مورد توجه تهران دوستان و تهران گردان قرار گرفته­ اند. مانند حمام نواب که لوکیشن فیلم “قیصر” مسعود کیمیایی بوده یا خانه­ ی مؤتمن الاطبا که از بزرگترین جراحان زمان ناصرالدین شاه قاجار بود به عنوان لوکیشن خانه­ ی هاشم خان در سریال “شهرزاد” استفاده شد و… که حالا محل بازدید بسیاری از علاقه مندان شده­ اند.

خانه اردیبهشت عودلاجان بهشتی دیدنی در دل بافت قدیمی عودلاجان

 

ساکنان قدیمی عودلاجان

با همه این نیست­ها، یا این کورسوهای نور کوچک، عودلاجان، قلب تپنده ­ی تهران، محله­­ ای که پشت بازار تهران به آن گرم بود، محله­ ای که از خاندان قوام الدوله، خاندان مستوفی، امین نظام، نصیرالدوله بدر(تاجر ثروتمند و نخستین وزیر فرهنگ دوره پهلوی)، سید حسن مدرس(نماینده مجلس شورای ملی و چهره نامدار مشروطیت)، آیت‌ الله بهبهانی از رهبران مشروطیت تا پروین اعتصامی شاعر برجسته دوران معاصر، موتمن الاطباء، عزت الدوله و ملک الشعرا دورانی ساکن آن بودند، هنوز هم در سینه­ ی تهران گرم و آرام می­تپد!

 

خانه اردیبهشت عودلاجان

این روزها خون تازه­ ای در رگ­ های عودلاجان جاری شده. گذری که در نقشه­ های پیش از قاجار به نام “آقاموسی” و در نقشه­ ی عبدالغفار با نام “سرایدارباشی” از آن نام برده شده اما امروز باز هم نام آقاموسی بر آن نقش بسته. در میانه­ اش کوچه­ ی بن بستی­ست که حالا مانند نامش بهشتی را در قلب عودلاجان متصور شده. “خانه اردیبهشت عودلاجان” که شنیدن سرگذتش از زبان یکی از ناجیان آن، “مهندس بهروز مرباغی” خالی از لطف نیست.

امیدواریم از دیدن این گزارش مصور  لذت ببرید.